Kalkale (قَلْقَلَة), beş Arapça harfte — ق ط ب ج د — harf sükûnlu olduğunda duyulan kısa yankı ya da sıçramadır. Durmuş bir harfi aniden kesmek yerine net biçimde bırakmanın yoludur.
Beş harfi tabloyla ve her birinin söylenişiyle görmek ister misiniz? Kalkale harfleri sayfasına bakın. Bu sayfa kalkalenin ne olduğunu ve neden var olduğunu anlatır.
Arapça قَلْقَلَة kelimesi, sarsmak ve titretmek anlamındaki bir kökten gelir. Tecvidde çok belirli bir sesi anlatır: bir kalkale harfi sükûnla kapandığında ses bir an tutulur, ardından harfin mahrecinde hafif bir titreşimle bırakılır.
İngilizce “cup” kelimesini söyleyin ve son sesi bırakmadan durun. Sonra dudakları hafifçe açın. Bu küçük bırakış, kalkalenin ب gibi bir harfte yaptığıdır; ancak Arapçada bu bırakış asla bir ünlüye dönüşmemelidir.
Kaf, Tı, Be, Cim ve Dal, mahreçlerinde hava yolunu tamamen kapatan harflerdir (patlamalı ünsüzler). Bunlardan biri sükûnlu olduğunda kapanışın ardından bir ünlü gelmez; bu yüzden harf yutulabilir ya da sert duyulabilir. Kalkale, harfi duyulur tutan net bırakıştır. Her harf farklı bir yerden çıktığı için (Kaf dilin arkasından, Tı ve Dal dil ucundan, Be dudaklardan, Cim dilin ortasından) sıçramayı doğru yere koymanın en iyi yolu mahreç tablosudur.
Kelimenin içinde, örneğin يَجْعَلُونَ (Cim) ya da أَبْتَرُ (Be).
Ayet sonunda ya da bir duruşta, örneğin أَحَدْ (İhlâs) ve الْفَلَقْ (Felak).
Üstün, esre ya da ötre varsa harf o hareke ile okunur ve kalkale yoktur.
Hocalar genellikle harf kelimenin içinde sakin olduğunda hafif bir sıçrama, kelime sonunda durulduğunda ise daha belirgin bir sıçrama tarif eder. Bazıları şeddeli bir harfte durulduğunda en güçlü bir derece daha ekler. Adlandırmalar hocadan hocaya değişir; kendi hocanızın terimlerini izleyin, ilke aynıdır: harf kelimenin sonuna ne kadar yakınsa bırakış o kadar duyulur. Üç derece örnekleriyle kalkale harfleri rehberimizde anlatılıyor.
| Kavram | Nedir | Kalkaleden farkı |
|---|---|---|
| Sükûn | Harfin hareke taşımadığını gösteren işaret | Sükûn şarttır; kalkale ise beş harfte onu izleyen bırakıştır. |
| Ğunne | Yaklaşık iki hareke uzatılan genizden gelen ses | Ğunne buruntan gelir ve bir süresi vardır. Kalkale, durmuş bir harfin hızlı bırakılışıdır. |
| Med | Bir ünlünün uzatılması | Med bir ünlüyü uzatır; kalkale hiçbir zaman ünlü eklemez. |
Hiç bırakış yoktur; kelime birdenbire biter.
Sıçramayı “e”, “i” ya da “u”ya çevirmek kelimeyi değiştirir.
Güçlü ve vurgulu bir sıçrama okuyuşun akışını bozar. Kısa ve kontrollü bir bırakışı hedefleyin.
1. adım: أَقْ، أَطْ، أَبْ، أَجْ، أَدْ hecelerini yavaşça söyleyin. 2. adım: Harfi kapatın, sonra ünlü eklemeden bırakın. 3. adım: Yukarıdaki Kur’an örneklerine önce yavaş, sonra ayetin tamamında uygulayın. Kendinizi kaydedin ya da sıçramanın eksik ya da abartılı olup olmadığını duymak için ücretsiz Tecvid denetleyiciyi kullanın. Yeni başlıyorsanız yeni başlayanlar için Tecvid rehberi kalkaleyi mantıklı bir sıraya yerleştirir.
Kalkale, beş Arapça harfte (ق ط ب ج د) harf sükûnlu olduğunda, kelimenin içinde ya da harfte durulduğu için duyulan kısa yankı ya da sıçramadır. Harfin kontrollü bırakılışıdır, bir ünlü değildir.
قَلْقَلَة kelimesi sarsmak ya da titretmek anlamındaki bir kökten gelir. Tecvidde, durmuş bir harf bırakılırken sesteki hafif sarsıntıyı anlatır.
Kalkale harfleri Kaf, Tı, Be, Cim ve Dal’dır (ق ط ب ج د); قُطْبُ جَدٍّ (Kutbu Cedd) ifadesiyle akılda tutulur. Örnekli tam liste kalkale harfleri rehberimizde yer alır.
Beş harften biri sükûnlu olduğunda olur; sükûn mushafta yazılı olabilir ya da kelime sonunda durulduğu için oluşabilir. Harf hareke taşıyorsa o hareke ile okunur ve kalkale olmaz.
Çoğu hoca, kelimenin içinde sakin bir harfte hafif bir sıçrama (küçük), harfte durulduğunda daha belirgin bir sıçrama (büyük) tarif eder. Bazıları kelime sonunda şeddeli harf için en güçlü bir dereceyi de adlandırır. Hocanızın terimlerini izleyin.
Hayır. Harften sonra “e”, “i” ya da “u” eklemek kelimeyi değiştirir. Kalkale yalnızca durmuş sesin bırakılışıdır.
أَقْ، أَطْ، أَبْ، أَجْ، أَدْ hecelerini yavaşça söyleyin, her harfi ünlü olmadan bırakın, sonra sıçramayı kısa Kur’an örneklerine uygulayın. Kendinizi kaydetmek ya da bir Tecvid denetleyici kullanmak eksik veya abartılı sıçramayı fark etmenize yardım eder.
Birçok kişi kalkalesinin eksik olduğunu kendisine söylenene kadar fark etmez. Ücretsiz denetleyicimiz okuyuşunuzdaki eksik ya da abartılı kalkaleyi bulur ve neyi ayarlayacağınızı gösterir.